โลกใต้น้ำ

กั้งตั๊กแตน

กั้งตั๊กแตน เป็นสัตว์กินเนื้อ ล่าเหยื่อโดยการใช้ก้ามเกี่ยว อาหารของกั้งได้แก่ พวกกุ้งหอย ปลาตัวเล็กๆ กั้งแต่ละชนิดจะอาศัยอยู่ตามพื้นทะเลที่ที่แตกต่างกัน โดยกั้งจะขุดรูที่มีทางออกทางเข้าได้ทั้งสองทางซึ่งต่างจากกุ้งตรงที่มักจะ ฝังตัว กั้งจะเคลื่อนตัวไปอย่างช้าๆเพราะไม่ชอบว่ายน้ำ แต่ถ้าเมื่อไรที่กั้งถูกรบกวนก็จะงอตัว

กั้งตั๊กแตน

กั้ง” ในภาษาไทยที่หมายถึงสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังนั้น เราจะนึกถึงชื่อของกั้งตั๊กแตนและกั้งกระดาน สัตว์ทั้งสองกลุ่มนี้จัดเป็นสัตว์ขาข้อ (arthropod) พวกครัสเตเชียน (Subphylum Crustacea) ใน Class Malacostraca โดยที่กั้งตั๊กแตน (mantis shrimp) จัดอยู่ใน Order Stomatopoda ส่วนกั้งกระดาน (slipper lobster หรือ flathead lobster) จัดอยู่ใน Order Decapoda

ในที่นี้จะกล่าวถึงเฉพาะกั้งตั๊กแตนซึ่งแตกต่างจากสัตว์พวกกุ้ง ปู (decapod) คือ มีรยางค์อก 5 คู่แรก เป็นรยางค์ที่มีชื่อเรียกว่า maxilliped เป็นรยางค์ของส่วนปาก ใช้ช่วยในการกินอาหาร โดยเฉพาะ maxilliped คู่ที่2 ที่พัฒนาดีและมีขนาดใหญ่กว่าคู่อื่น เรียกเฉพาะว่า raptorial claw หรือก้ามฉก ใช้ในการดักจับเหยื่อซึ่งได้แก่ ปลา กุ้ง ปู หอย และสัตว์ขนาดเล็กในทะเล รยางค์คู่นี้มีลักษณะคล้ายกับรยางค์ที่ใช้ในการล่าเหยื่อของตั๊กแตนจึงเป็นที่มาของชื่อ กั้งตั๊กแตน

กั้งตั๊กแตน พบอาศัยเฉพาะในทะเลและบริเวณน้ำกร่อย โดยเฉพาะในบริเวณเขตร้อน โดยมักอาศัยในรูที่มันขุดหรืออาศัยตามซอกหินหรือปะการัง พบตั้งแต่เขตน้ำขึ้นน้ำลงไปจนถึงระดับความลึก 1,500 เมตร ทั่วไปพบประมาณ 450 ชนิด ในประเทศไทยมีรายงานพบแล้วอย่างน้อย 61 ชนิด

กั้งตั๊กแตน

กั้งตั๊กแตน ถูกมนุษย์นำไปใช้ประโยชน์หลายทาง หลายชนิดถูกนำมาเป็นอาหาร ซึ่งชนิดที่นิยมนำมาเป็นอาหารของคนไทย นั้นได้แก่ กั้งตั๊กแตนในสกุล Harpiosquilla ซึ่งเป็นกั้งตั๊กแตนสกุลที่มีขนาดใหญ่ ความยาวเฉลี่ยประมาณ 16 – 29 เซนติเมตร ได้แก่ชนิด H.rahidea และ H. harpax มีราคาค่อนข้างแพง และมักนำมาใช้ประกอบอาหารในภัตตาคาร เช่น กั้งผัดพริกไทยดำ และชนิด Miyakea nepa เนื่องจากเป็นกั้งตั๊กแตนที่พบได้ทั้งในอ่าวไทยและทะเลอันดามัน และถูกจับได้จากการประมงอวนลากในปริมาณมาก มีความยาวเฉลี่ยประมาณ 10 – 17 เซนติเมตร มักนำมาดองน้ำปลาหรือแช่เกลือซึ่งมักจะมีกั้งตั๊กแตนขนาดเล็กชนิดอื่นปะปนมาด้วย โดยในอดีตคยไทยเชื้อสายจีน ใข้กั้งดองนี้รับประทานกับข้าวต้ม แต่ในปัจจุบันพบว่านำมายำหรือใส่ในส้มตำ

กั้งตั๊กแตน

นอกจากนี้กั้งตั๊กแตนที่มีสีสันสวยงามซึ่งมักเป็นชนิดที่พบอาศัยในบริเวณแนวปะการัง ถูกนำมาเลี้ยงในตู้ปลาทะเลสวยงาม ได้แก่ ชนิด Odontodactylus scyllarus และกั้งตั๊กแตนยังถูกนำไปศึกษาทางด้านวิทยาศาสตร์ ในเรื่องเกี่ยวกับความสามารถในการมองเห็นของมันซึ่งพัฒนาดีและซับซ้อนมากกว่าสัตว์ประเถทอื่นๆ แม้แต่มนุษย์